Kerstmis met de Germanen

Van historische fantasiewezens tot 'Vraag het aan Zwarte Magica'... Aeon-columnisten delen hun kijk op het fantastische genre.

Moderator: Beheerders

Plaats reactie
Christine
Kind van de kosmos
Berichten: 1786
Lid geworden op: 14 jun 2004 19:35
Locatie: Amsterdam
Contacteer:

Kerstmis met de Germanen

Ongelezen bericht door Christine » 24 dec 2006 20:36

Kerstmis met de Germanen

[img=right]http://www.planet-aeon.nl/images/artike ... aarten.jpg[/img][img=left]http://www.planet-aeon.nl/images/artikels/!caps/k.gif[/img]erstmis. Een vreemd concept eigenlijk. We zetten een boom in onze woonkamer, leggen daar in sommige gevallen cadeautjes onder, vertonen excessief eetgedrag, en dat doen we allemaal om de geboorte van Jezus Christus te vieren. Toch?

Wie zegt dat Halloween en Valentijnsdag niets anders zijn dan commerciële onzin om Hallmark te promoten, vergeet een ander belangrijk feest: Kerstmis. Winkels adverteren met grote, glitterende letters, er is speciaal kerst-inpakpapier en de lampjes zijn al helemaal niet aan te slepen. Want niet alleen moeten er lichtjes in de boom, ook ramen en tuinen moeten het ontgelden als het gaat om deze versiering. En dus zie je als je 's nachts je woonwijk doorrijd allemaal psychedelisch flikkerende lampjes in alle kleuren van de regenboog. Waarom doen we dit? Wat bezielt ons om ieder jaar weer bakken met geld uit te geven aan lampjes die slecht zijn voor het milieu, en aan bomen die uit datzelfde milieu zijn getrokken om een eenzame – maar goed verlichte – dood te sterven in een woonkamer?

[img=left]http://www.planet-aeon.nl/images/artike ... 6/boom.jpg[/img]In den beginne...
De wortels van het kerstfeest en de kerstboom kunnen we ver terug in onze geschiedenis vinden. We kunnen het zelfs terugvoeren tot de oude Egyptenaren. Die hadden weliswaar geen dennenboom of het kindje Jezus, maar ze hadden wel hun eigen Goden. Een van de belangrijkste, zo niet de belangrijkste van de Egyptische goden, was de godin Isis. Zij is vooral bekend als godin van de vruchtbaarheid, maar als we haar verschillende gedaantes meerekenen was zij zo'n beetje de godin van alles. Zo'n machtige godin moest natuurlijk geëerd worden. Haar verjaardag was dan ook een dag die gevierd moest worden. Op welke dag dat was? Juist ja, 25 december.

Oh dennenboom, oh dennenboom
De kerstboom komt van een ander volk: de Germanen. In de tijd dat dit volk onze landen bevolkte waren de winters koud en was er geen centrale verwarming om de mensen warm te houden. In deze winter, waar gewassen niet groeiden en de bomen hun bladeren reeds hadden losgelaten, was er toch nog een klein teken van leven. De naaldbomen – dennenboom en spar – bleven het hele jaar door groen, zelfs als de sneeuw viel. De Germanen versierden hun huizen en daken daarom met de takken van deze bomen, omdat het een teken van leven, en dus van vruchtbaarheid was.
- Leuk weetje: de “dennenboom” is eigenlijk een spar!

[img=right]http://www.planet-aeon.nl/images/artike ... chtjes.jpg[/img]De kerstballen zijn nog ouder dan de boom zelf. Nou ja, de ballen op zich niet. Het concept van “kerstbal” kwam pas toen een appeloogst mislukte en de appels maar werden opgehangen. Maar het ophangen van glimmende dingen is al heel oud. Want glimmende dingen weerspiegelen, en als kwade geesten hun spiegelbeeld zagen, zouden ze zo schrikken dat ze er subiet vandoor gingen. Al dat geglim en geglinster is dus eigenlijk om kwade geesten af te weren. De bal werd later ook gebruikt om de kwade geesten in te vangen. Erg functioneel, zo’n kerstbal.

[img=left]http://www.planet-aeon.nl/images/artike ... aarsen.jpg[/img]Feest van het licht
Nog iets dat niet meer weg te denken is uit de hedendaagse kerstboom zijn de lichtjes. En zoals eerder gezegd treft niet alleen de kerstboom dit lot, maar ook ramen, schuttingen en struiken zijn vaak versierd met honderden lichtjes. Dit gebruik is ook prechristelijk. Voordat kerst bestond, werd zo rond deze tijd het midwinterfeest gevierd, wellicht een bekend begrip voor de Wicca’s onder ons. Midwinter, oftewel Yule, was het feest van het licht. De dag dat dit feest werd gevierd – de precieze datum varieert per jaar – was de dag dat de langste nacht voorbij was, en de dagen weer langer werden. Het licht keerde terug en een nieuw jaar kon zijn aanvang nemen. Dit was zo’n belangrijk feest, dat veel mensen het bleven vieren, ook nadat ze christen werden.

Geboorte van Jezus?
Dat brengt ons meteen bij de vraag waarom kerst op 25 en 26 december wordt gevierd. Want wat weten we nu van de geboorte van Jezus? Niet veel eigenlijk. Het was in Bethlehem en er lagen herders in het veld met hun schapen. Herders in het veld? In december? Zelfs in Armenië is het ’s nachts in december veel te koud om met dieren naar buiten te gaan. In december stonden de dieren op stal, dus erg waarschijnlijk is het niet dat Jezus op deze dag geboren werd. Onderzoekers schatten de exacte datum zo rond mei / juni, maar veel zekerheid kunnen ze vooralsnog niet bieden.

De reden waarom we kerst in december vieren, is de vernuftigheid van de priesters die het als hun taak zagen alle heidenen te bekeren. Omdat zo’n heidens feest als Midwinter niet kon binnen het Christelijke geloof, maar het ook niet mogelijk was om de mensen te dwingen het niet meer te vieren, werd het feest simpelweg ingelijfd. Op Midwinter zou voortaan de geboorte van Jezus worden gevierd, en omdat Jezus “het licht” is, kon het toch het feest van het licht blijven. Slimme jongens, die Christenen.

Kerstman en Coca Cola
[img=right]http://www.planet-aeon.nl/images/artike ... /santa.jpg[/img]Veel later, in onze moderne tijd, werden er nog meer aanpassingen gemaakt aan kerstmis. De kerstman bijvoorbeeld: die dikke joviale kerel die “ho, ho, ho” roept en pakjes onder de boom legt. Maar wie weet nog dat deze kerstman eigenlijk afkomstig is van onze eigen Sint Nicolaas?

Sinterklaas kennen we allemaal wel: de man uit Spanje – Myra in Turkije om precies te zijn, maar tegenwoordig komt hij gewoon uit Spanje – die in december pakjes brengt. Het sinterklaasfeest werd al gevierd toen Amerika een populaire plek was om naar te emigreren. De Nederlanders die dit deden, namen het feest met zich mee. Langzaamaan begon het zijn eigen leven te leiden, wat uiteindelijk resulteerde in een huis op de Noordpool en elfjes als hulpkrachten. Toch was dat nog niet de kerstman die we nu kennen. In 1931 ontwierp de Zweed Haddon Sundblom in opdracht van Coca Cola een nieuwe kerstman, die er leuk uit zou zien op de reclame. Hij was degene die het dikke mannetje ontwierp in de kleuren van Coca Cola (rood, wit en zwart). Het bleek een slimme zet, want tegenwoordig is deze kerstman in Amerika niet meer weg te denken, en nadat hij in de tweede wereldoorlog is komen overwaaien ook uit Europa niet.

[img=left]http://www.planet-aeon.nl/images/artike ... chrans.jpg[/img]Gevulde kalkoen en oliebollen
Nog iets wat ons erg Amerikaans in de oren doet klinken is het vele eten dat er met kerst op tafel komt. Kalkoen, wildgebraad, en enorme ham of een enorme biefstuk, tijdens kerst is niets te gek. Ook snoepen de mensen meer met kerst. Kerstkransjes, kerstklokjes en hulstblaadjes van chocola staan in menig huishouden op tafel. Diezelfde mensen nemen zich met nieuwjaar voor om minder te snoepen. Waarom eten we zo veel met kerst? En waarom zijn oliebollen wel rond deze tijd te krijgen, maar niet in de zomer?

Het antwoord zit weer in ons verleden als Germanen. In de tijd van de Germanen was er namelijk nog geen centrale verwarming. Zeker als de dagen zo kort waren, waren de dagen ook erg koud, en de winterkou van het nieuwe jaar moest er nog aankomen! Daarom werd er in deze periode veel gegeten, en vooral veel vet, zoals de oliebollen. Je lichaam moest immers voldoende buffers aanleggen zodat het de winter goed kon doorstaan, want voedsel en warmte waren dan schaars. De gewoonte heeft zich doorgezet tot in onze tijd, en menig man die na kerst op de weegschaal gaat staan schrikt zich het leplazarus.

Kerstmis anno 2006
Dus waarom vieren we nu toch nog kerst? We worden er dik van, geven bakken met geld uit aan cadeautjes, om over de energierekening nog maar niet te spreken! Bovendien hebben we in onze nuchtere samenleving een vruchtbaarheidsboom met geestafwerende ballen in onze woonkamer staan, terwijl in de vensterbank het paradepaardje van Coca Cola “jingle bells” staat te zingen. Allemaal oude symbolen, die nu een heel andere betekenis hebben dan ze ooit hadden. Want zelfs de meest gelovige gezinnen hebben tegenwoordig een heidense boom in de kamer.

Waarom we dus kerst vieren? Eigenlijk is er geen goed antwoord op die vraag. De een doet het voor de gezelligheid, de ander voor de cadeautjes, en weer een derde viert oprecht de geboorte van Jezus. Een tijd van vergiffenis en verzoening zeggen ze. En ach, waarom ook niet? Met kerst is de wereld toch altijd een stukje mooier.

Links om iets meer te lezen
Feestdagenvakantiesite met wat informatie
Geschiedenis van kerst
Oorsprong van de kerstman

after_eden
Eeuwentemmer
Berichten: 2329
Lid geworden op: 25 apr 2005 18:04

Ongelezen bericht door after_eden » 01 jan 2007 20:49

Leuk stukje Christine. Vele weetjes die veel mensen niet weten, al wist ik er wel wat maar er stonden ook 'nieuwe' dingen tussen. Ik wist bijvoorbeeld niet dat Jezus niet dan geboren was. Ja ergens ook wel maar in mei/juni dat had ik niet verwacht. Van de Egyptenaren wist ik ook niet.

Erg leuk. :klap: :-D

delea
Kosmonaut
Berichten: 980
Lid geworden op: 11 sep 2005 18:47
Locatie: Boom, Antwerpen, België

Ongelezen bericht door delea » 02 jan 2007 20:16

Leuk stukje. Veel wist ik al omdat ik het vorig jaar geleerd heb, maar dat laatste stukje, over veel eten, daar had ik nog niet bij stil gestaan. Ik mis echter nog één andere voorloper van Kerstmis: het Romeinse Sol Invictus, het Romeinse midwinterfeest zeg maar. Gebruiken of speciale rituelen die men dan zou uitvoeren ken ik niet, maar het zal wel 'n bont allegaartje zijn van kenmerken van de vele volkeren die de Romeinen onderworpen hebben :) .

Gwywen
Oerschepsel
Berichten: 3349
Lid geworden op: 29 jan 2004 15:14
Locatie: Duitsland
Contacteer:

Re: Kerstmis met de Germanen

Ongelezen bericht door Gwywen » 03 jan 2007 23:05

Erg leuk stukje, Christine. Ik denk dat een heleboel mensen inderdaad niet precies wisten waar de wortels van het kerstfeest nou precies liggen.
Christine schreef:Midwinter, oftewel Yule, was het feest van het licht.
In Scandinavische landen wordt Kerst Jul genoemd, daar is de link met het oude Midwinterfeest nog duidelijker dan bij ons.
Overigens mogen we de Vikingen en de Noormannen ook bij de Germanen rekenen, dus dat is ook wel weer te verklaren.

-G-

shirleyj
Toerist
Berichten: 33
Lid geworden op: 22 nov 2006 16:49

Ongelezen bericht door shirleyj » 04 jan 2007 09:14

Leuk geschreven.

Ook al waren de meeste weetjes wel bekend toch bleef ik doorlezen.

Plaats reactie