Houden van clichés

Fantasy staat waarschijnlijk op de tweede plaats als het gaat om clichés, samen met horror. Mijlenver daarboven staat op de eerste plek de Bouquet-reeks, maar daar ga ik het vandaag niet over hebben.

Fantasy, een genre dat enorm breed is, maar toch ook heel klein. Concepten worden overgenomen zonder dat we het in de gaten hebben. Dwergen zijn daarom kleine, stevige mannetjes met een rode baard, grote neus en wonen ondergronds. Elfen zijn lang, slank, hebben puntoren en wonen bij voorkeur in de bossen. Klinkt dit bekend? Roept iemand al Lord of the Rings? Klopt als een bus! Maar denk er eens over na: in welke film of in welk boek komen dwergen en elfen voor die niet aan deze omschrijving voldoen?

Een fantasy-verhaal zit vaak ook niet al te moeilijk in elkaar. Een doodnormale jongen ontdekt op een dag dat hij bijzonder is / bijzondere gaven heeft. Hij wordt tegen wil en dank in een avontuur geslingerd waarbij hij de slechterik moet verslaan. Om dit te doen heeft hij een magisch voorwerp nodig. En passant redt hij natuurlijk ook nog de schone dame – die hem tijdens zijn queeste heeft geholpen – uit de klauwen van de schurk, en niet geheel tegen verwachting in bloeit er iets moois op tussen die twee.

Beschrijf ik hier Wizards First Rule? Of misschien toch Eragon? En als je goed leest, zou zelfs Harry Potter hiermee omschreven kunnen worden. Hoewel ze allemaal aan het stereotype fantasy voldoen, behoren zij tot de meest succesvolle fantasyseries van de afgelopen vijf jaar. Ze zijn zelfs alledrie op het witte doek gezet, als film of als serie.

Clichés zijn aan de mode onderhevig. Tien jaar geleden kwam iedere held nog ongeschonden uit de strijd, tegenwoordig zijn boeken waarin de held op zijn minst een paar botten breekt populair. Als we nog verder terug gaan, zien we dat de dames zonder enig probleem worden ontvoerd door de schurk. Maar vandaag de dag staan vrouwen zeker hun mannetje en zijn er tenminste vijf schurken nodig om haar mee te krijgen.

Ook antihelden krijgen tegenwoordig een kans. De Artemis Fowl serie is inmiddels vijf delen lang, en de koek is voor dit jonge genie nog lang niet op met deel zes in aantocht!

Natuurlijk bestaat fantasy niet volledig uit dezelfde concepten. Neil Gaiman heeft allang bewezen zeer origineel te zijn in zijn verhalen en James Clemens onderscheidt zich niet alleen met onverwachte plotwendingen, maar ook de bijzondere werelden die hij creëert zijn het vermelden waard. Ook op dat gebied blijft de creativiteit bij sommige schrijvers wel eens steken.

Fantasy heeft toch voornamelijk een middeleeuwse setting, vaak bestaan er draken en uiteraard woont men in kastelen of pittoreske dorpjes. Temeraire is een van de weinige uitzonderingen en een verademing: draken in de oorlog tegen Napoleon is zowel een gedurfd als zeer origineel uitgangspunt voor een fantasyserie.

Magische voorwerpen komen ook in veel verhalen voor. Wat dacht je van een magisch zwaard, of een toverstaf? Ik zit met smart te wachten op een magische morgenster en een tovertelefoon, maar dat klinkt lang niet zo heroïsch en ziet er een stuk minder imposant uit.

Ook de hoofdpersonen zijn vaak ridders, ridderzonen, maar bij uitstek doodnormale mensen die in de loop van het verhaal uitgroeien tot helden. Gelukkig blijft er nog genoeg bijzonders over: ik ken maar één serie met levende schepen, en maar één serie waarbij de hoofdpersoon een masochistisch hoertje is.

Het fantasygenre is nog lang niet uitgeput. Het is vooral onze eigen fantasie die ons ervan weerhoudt af te stappen van de clichés binnen het genre. Wat dacht je van elfen van één meter zetig, die erop uit zijn het kabinet Balkenende omver te werpen? Of dwergen met een smalle taille en een staart die uit hun linkerbovenbeen groeit, in een wereld waar ze proberen te overleven tussen de dinosaurussen?

Hoewel deze concepten uitblinken in originaliteit, zit niemand hierop te wachten. Waarom? Wij willen graag een held die de dame redt, een magisch zwaard hanteert en de slechterik een kopje kleiner maakt. Elfen die zich bemoeien met de Nederlandse politiek zijn niet stoer of romantisch. Wij houden van onze clichés, dus voorlopig blijven we die houden.